Giai đoạn 1939-1945                                               

                                                * Bành trướng tổ chức

                                                * Nấu sôi tinh thần vị quốc

                                                * Chuẩn bị thế đấu tranh

                Để bành trướng cơ sở, Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ được tổ chức thành ba Xứ Bộ như với thành phần như sau:

                Xứ Bộ Bắc Việt trực thuộc Trung Ương Đảng do Đảng Trưởng Trương Tử Anh lănh đạo với sự phụ tá của Đ/c Đặng Vũ Lạc, gồm các cán bộ nồng cốt như : Ngô Gia Hy, Đặng Văn Sung, Trần Trung Dung, Nguyễn Đ́nh Luyện, Đặng Trinh Kỳ, Vũ Quư Măo, Cung Đ́nh Quỳ, Trần Như Thuần, Nguyễn Hữu Trí, Lê Thăng, Nguyễn Dương Đôn, và 2 nữ Đ/c là Đặng Thị Khiêm tức Bà Cả Tề và Bà U (kế mẫu của Đ/c Ngô Gia Hy). Ngoài những cán bộ trên, c̣n một thế hệ cán bộ trẻ hơn như Đào Nhật Tiến, Nguyễn Tất Ưng, Trần Kim Phượng, Vũ Văn Phấn, Vũ Đức Hải, Lê Đức Hợi, Bùi Diễm v.v...

                Xứ Bộ Trung Việt do Đ/c Bác sĩ Bửu Hiệp làm Xứ Trưởng và Đ/c Hà Thúc Kư phụ tá với thành phần Ban chấp hành gồm các Đ/c Bửu Viêm, Nguyễn Văn Mân, Hoàng Xuân Tửu, Vơ Lương, Bảo Trọng, Dương Thiệu Di ...

                Xứ Bộ Nam Việt trước do Đ/c Nguyễn Văn Hướng (bí danh Phạm Huy Lễ hay Mười Lễ) phụ trách, về sau Đ/c Phan Thông Thảo tức Lê Quốc Hưng thay thế. Ban chấp hành đầu tiên gồm các đồng chí Lê Văn Hiệp, Phạm Đăng Cảnh, Trần Văn Xuân, Nguyễn Văn Kiểu. Riêng Đ/c Nguyễn Tôn Hoàn được Trung Ương giao trách nhiệm phối hợp viên của các Xứ Bộ.

                Một cơ sở mệnh danh là Chi Bộ Đảng Trưởng h́nh thành tại tỉnh Phú Yên gồm một số nam nữ thanh niên tham gia sinh hoạt Đảng.

                Vào năm 1940, các cán bộ hầu hết là sinh viên được phái đi khắp nơi trong nước với những nhiệm vụ:

                - Tổ chức những trại hè để tiếp xúc với học sinh, sinh viên và lôi cuốn những thành phần thanh niên vào Đảng, ít nhất cũng làm cho họ thức tỉnh trước cuộc sống nô lệ ngoại bang.

                - Mở chiến dịch về làng mật đàm với quần chúng xă ấp khơi động và nấu sôi t́nh yêu nước.

                - Đề ra phong trào nghiên cứu lịch sử để nâng cao uy danh các anh hùng liệt sĩ; chiêu mộ ḷng dân hướng về công cuộc đấu tranh cách mạng do Đảng chủ xướng.

                Trong giai đoạn tiên khởi này, các đồng chí của Đảng tập trung nỗ lực vào chủ đích phá vỡ chiến dịch ru ngủ dân bị trị của tập đoàn Decoux-Ducouroy. Trong thế chiến II, Nhật Bản là đồng minh của Đức và Ư ở Đông Nam Á. Ngày 20-6-1940, Toàn Quyền Pháp là Đô Đốc Decoux thay thế Catroux nhậm chức tại Đông Dương. Một thỏa ước được kư giữa chính quyền Pháp và tướng Nhật Nishihara cho phép Nhật đóng 6,000 quân ở mạn bắc sông Hồng và không quá 25,000 quân trên toàn cơi Đông Dương. Ngày 22-9-1940, quân Nhật tấn công Pháp ở Đồng Đăng và Lạng Sơn để dằn mặt người Pháp tại Đông Dương và họ muốn người Pháp cộng tác với họ để ḅn rút tài nguyên nước ta. Lúc bấy giờ một phong trào thể thao do Ducouroy, Thiếu Tá Hải quân Pháp, phát động theo chỉ thị của Toàn quyền Decoux, dùng các h́nh thức thể thao như bóng đá, biểu diễn thể dục, đua xe đạp, bơi lội v.v... để lôi cuốn thanh niên Việt Nam ngơ hầu họ khỏi lưu ư đến các hoạt động cách mạng. Phát động ư thức căm thù giữa quần chúng với thực dân Pháp, sinh viên của Đảng đă liều lĩnh tổ chức những cuộc đánh cḥm, đánh lẻ và đánh lén nhằm vào bọn cai trị Pháp và tay sai khiến người Pháp phải kinh hoàng trước sự trỗi dậy ngấm ngầm của người Việt, bởi vậy chúng t́m cách truy nă và đàn áp dữ dội các đồng chí của Đảng. Trong thời gian này, Pháp lại dung dưỡng sự hoạt động của Đông Dương Cộng Sản Đảng và những cán bộ của tổ chức này lại cộng tác với Pháp như những nhân viên mật vụ khiến Đảng rơi vào thế gọng kềm phủ đầu là Thực dân và Cộng Sản. Một thí dụ điển h́nh là trong những năm 30, Vơ Nguyên Giáp, Đặng Thái Mai vốn là những kẻ được Louis Marty, Chánh mật thám Pháp tại Đông Dương che chở và ban phát những ưu đăi đặc biệt.

                Năm 1942, mật thám Pháp ở Hà Nội bắt được Trương Tử Anh và tra tấn dă man, đă nhiều lần Đảng Trưởng phải giả hôn mê và giả chết, sau đó chúng đày anh lên Ḥa B́nh rồi lại trả về nguyên quán Phú Yên để quản thúc. Tại đây Đảng Trưởng đă trực tiếp lănh đạo cuộc đấu tranh của 20,000 nông dân Phú Yên chống lại tập đoàn tư bản Pháp - Ḥa Lan trong Công Ty Đường (Société Sucrière d'Annam) rồi lại trở ra Hà Nội.

                Tháng 7-1943, Trương Tử Anh lại bị Pháp bắt giam nghiêm nhặt tại Hà Nội khiến các cơ sở Đảng bị lung lay nhưng liền sau đó Đảng đă tổ chức cứu thoát được anh khi anh bị tra tấn đến thọ bệnh phải đưa tới điều trị tại nhà thương Cống Vọng gần Hà Nội.

                Đầu năm 1944, Đảng Trưởng cử hai đồng chí cao cấp là Nguyễn Sĩ Dinh và Phạm Cảnh Hoàn (tức Phạm Hy Tống) phối hợp với Nguyễn Tường Long (Đại Việt Dân Chính), Nguyễn Xuân Tiếu (Đại Việt Quốc Xă), một số lănh tụ của Đại Việt Duy Dân, Tân VNQDĐ gồm Ngô Thúc Địch, Nhượng Tống, Nguyễn Ngọc Sơn, Nguyễn Thế Nghiệp để thành lập tổ chức Đại Việt Quốc Gia Liên Minh. Nguyễn Xuân Tiếu được cử làm Chủ Tịch Liên Minh này. Liên Minh đă hoạt động rất mạnh mẽ ở nhiều nơi nhất là tại Bắc Việt nhưng về sau v́ không đồng ư với Nguyễn Xuân Tiếu trong chủ trương đứng về phe Nhật để cướp chính quyền, một số anh em Đại Việt QDĐ rút ra khỏi mặt trận và lui về củng cố lại chiến khu Bắc Giang.

                Cuối năm 1944 và đầu năm 1945, cuộc tranh chấp giữa Pháp và Nhật trở nên gây cấn, Trung Ương Đảng đă tổ chức một bộ phận riêng để giao thiệp với người Nhật với mục đích kêu gọi sự tán trợ cho công cuộc kháng Pháp của Đảng nhưng Đảng không chịu sự cộng tác với Nhật trong chính sách Đại Đông Á, và Đảng tiên liệu quân đội Nhật sẽ phải thất trận.

                Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp và hai ngày sau Bảo Đại tuyên bố nước Việt Nam độc lập và ngày 17-4-1945, chính phủ Trần Trọng Kim ra đời.